
Minisitiri w’ububanyi n’amahanga w’ububanyi n’amahanga n’ubutwererane mpuzamahanga, Olivier Nduhungirehe, yasabye Umuryango w’abibumbye kurushaho gufata icyemezo cyo kurwanya imvugo y’inzangano ndetse n’ibimenyetso by’ubugizi bwa nabi bw’ubugizi bwa nabi mu karere k’ibiyaga bigari, ashimangira ko kwizerwa mu nshingano z’uburinzi (R2P) biterwa n’ibikorwa ku gihe kandi gihamye.
Minisitiri yatanze ubujurire ku wa kabiri, tariki ya 23 Nzeri, mu nama ya minisitiri kuri R2P, yateranye ku nteko rusange ya 80 y’umuryango w’abibumbye i New York.

Ubujurire bwa Nduhungirehe buje mu gihe abaturage bo mu burasirazuba bwa DR Congo, cyane cyane abatutsi, bibasiwe n’ihohoterwa rishingiye ku moko ndetse n’iterabwoba ry’abatsemba, impuguke n’abanyapolitiki baburira ko iki kibazo cyerekana intandaro ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Ihohoterwa rishingiye ku moko mu burasirazuba bwa DR Congo riterwa ahanini no kuba hari FDLR ishyigikiwe na Kinshasa, itsinda ryashinzwe n’ibisigisigi by’abakoze jenoside yakorewe abatutsi.
Minisitiri w’u Rwanda yagaragaje akamaro k’inyigisho za R2P, akaba ari amasezerano ya politiki ku isi yose yemejwe na Loni mu kurinda abaturage ibyaha by’ubugizi bwa nabi bukabije, birimo jenoside, ibyaha by’intambara, ibyaha byibasiye inyokomuntu, ndetse no guhanagura amoko.
Ishyira ibihugu by’ibanze kurengera abaturage bayo, ariko inategeka ibikorwa mpuzamahanga guhuriza hamwe igihe bibaye ngombwa, binyuze mu kanama gashinzwe umutekano ku isi niba igihugu cyananiwe kubahiriza iyo nshingano.
N’ubwo R2P yemejwe ku nama rusange y’inama y’isi ya 2005, Nduhungirehe yavuze ko nyuma yimyaka 20, inkingi zayo eshatu arizo nshingano z’ibihugu, uruhare rw’imfashanyo mpuzamahanga no kongerera ubushobozi, ndetse n’ingirakamaro ku bisubizo ku gihe kandi gifatika, bigenda bihindagurika mu bikorwa.
Nduhungirehe yagize ati: “Kungurana ibitekerezo ntabwo ari amasomo gusa, biri mu nshingano zacu zo gukumira jenoside, ibyaha by’intambara, guhanagura amoko n’ibyaha byibasiye inyokomuntu.”
Ati: “U Rwanda ruzi ibirenze ikiguzi cyo kudakora. Tumaze igihe kinini tuvuga ko imiyoborere myiza, politiki ikubiyemo abantu bose ndetse no kurwanya ivangura ari yo nkingi yo gukumira. Nyamara mu karere k’ibiyaga bigari muri iki gihe, twongeye kubona ubwiyongere bw’amagambo y’urwango, ihohoterwa rishingiye ku ndangamuntu ndetse n’ibimenyetso by’ibitekerezo bya jenoside bikwirakwizwa byihuse tudashobora kwirengagiza.”
Yagaragaje ko ibimenyetso nk’ibi byo kuburira bidakunze gutungurwa, ariko bikura bitewe n’akarengane k’imiterere, gukoresha nkana indangamuntu ndetse n’inyungu za politiki, ”akomeza avuga ko bitemewe ko umuryango mpuzamahanga ukomeza kumugara,“ utanga ibisobanuro mu gihe ugura inkuru zihimbano zigaragaza uruhare rw’abahohotewe n’abagizi ba nabi. ”
Nduhungirehe yihanangirije ko niba R2P ishaka kugumana icyizere, ntigomba gukoreshwa mu buryo bwatoranijwe cyangwa ngo iteshwe agaciro n’amakuru atari yo.
Ati: “Agace k’ibiyaga bigari kagaragaza ko byihutirwa gushyira R2P mu mateka ndetse no mu muco. Gukemura ibibazo biterwa n’amakimbirane, amakimbirane ashingiye ku butaka, guhezwa, kutagira ubwenegihugu n’akarengane mu mateka bigomba kuba iby’ibanze muri politiki cyangwa bitabaye ibyo ibimenyetso byo kuburira bizongera kwirengagizwa kugeza bitinze.”
U Rwanda rwakira impunzi z’Abanyekongo zigera ku 100.000, zagiye zigaragaza inshuro nyinshi ko ari ngombwa gukemura intandaro y’amakimbirane amaze imyaka itatu mu burasirazuba bwa DR Congo.
Nduhungirehe yavuze ko isi itagomba kwicara ngo irebe igihe ibihugu byananiwe inshingano zabyo zo kurinda abenegihugu.
Ati: “Ubusugire bugomba kumvikana nk’inshingano, ntabwo ari ingabo yo kudakora. Iyo ibihugu binaniwe kurengera abaturage bacyo, uburenganzira bw’ibikorwa mpuzamahanga ntibukwiye kwibazwaho. Ubuzima bwatakaye kubera ko twatindiganyije mu izina ry’ubusugire ni ubuzima bwahemukiwe n’amasezerano y’umuryango w’abibumbye twarahiye kubahiriza”.
Nduhungirehe yemera ko hari intambwe imaze guterwa, harimo no gushyiraho ibiro bishinzwe gukumira jenoside na R2P, kwemeza uburyo bwo kurwanya imvugo y’inzangano, ndetse no gushyiraho ibikoresho byo kuburira hakiri kare, Nduhungirehe yavuze ko hakiri icyuho gikabije.
Ati: “R2P ntizasuzumwa no kuvuga neza impaka zacu, ahubwo izasuzumwa niba ikumira ubugizi bwa nabi butaha. U Rwanda rero rutanga ingamba zifatika”.
Yasabye ko hakomeza kubaho umuburo hakiri kare kugira ngo hafatwe ingamba hakiri kare, ashimangira ko Loni igomba gukurikiza raporo zizewe z’ubugizi bwa nabi bukabije na diplomasi ikumira aho gutegereza imva rusange.
Yasabye inzego zishinzwe kuryozwa imvugo z’inzangano, avuga ko itangazamakuru n’abandi bakinnyi bateza urugomo bagomba kwamaganwa no kwangwa inkunga, kubera ko “kuvuga urwango atari ijambo ryigenga iyo rishyizeho urufatiro rwa jenoside.”
Minisitiri yashimangiye ko u Rwanda rwiyemeje gushyigikira R2P.
Ati: ‘R2P ntabwo ari ihame ridafatika, ni isezerano rikomeye.’


