
Mugihe u Rwanda rukomeje gushyira imbaraga mu guteza imbere uburezi budaheza, ibiciro biri hejuru by’amashuri yihariye bigikomeje kuba intambamyi ikomeye ituma bamwe mu bana bafite ubumuga batajubira ishuri. Ibi bikomeje guteza impungenge inzego zitandukanye zita ku burenganzira n’iterambere ry’abantu bafite ubumuga.
Ibi byagarutsweho mu biganiro bya kabiri by’igihugu ku burezi budaheza byabaye kuva ku wa 27 kugeza ku wa 28 Ugushyingo, bigahuriza hamwe abafata ibyemezo, inzego z’uburezi, abarimu, ababyeyi, abanyeshuri n’imiryango itegamiye kuri Leta. Byateguwe n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Uburezi (REB) ku bufatanye n’umushinga LIFT, bigamije kwihutisha ishyirwa mu bikorwa ry’uburezi bufite ireme kandi butaheza.

Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Inama y’Igihugu y’Abantu bafite Ubumuga (NCPD), Emmanuel Ndayisaba, yavuze ko nubwo hari intambwe imaze guterwa, urugendo ruganisha ku burezi budaheza ruracyari rurerure.
Yagize ati: “Uburezi ni inkingi y’ingenzi mu kubaka igihugu kidaheza, ariko gutanga uburezi bufite ireme ku bana bafite ubumuga ni urugendo rusaba igihe, ishoramari rikomeye n’imbaraga zihoraho.”
Ndayisaba yasobanuye ko nubwo politiki y’igihugu ishyigikira ko abanyeshuri bigira hamwe hatitawe ku bumuga, hari abana bakeneye amashuri yihariye cyane. Nyamara ayo mashuri, cyane cyane ayigenga, aca amafaranga menshi adashoborwa n’imiryango myinshi.
Ati: “Amashuri yihariye yigenga aca hagati ya 600,000 na 1,000,000 Frw kuri trisimestri imwe. Ni amafaranga menshi ku babyeyi benshi, bigatuma abana bamwe baguma mu ngo batiga.”
Usibye ibibazo by’amafaranga, hari n’imbogamizi zifitanye isano n’ibikorwaremezo. Amashuri amwe ari ku misozi ihanamye bityo bigagora abanyeshuri bakoresha amagare y’abafite ubumuga cyangwa abafite ibibazo byo kugenda. Ibi bituma amacumbi y’ishuri aba ingenzi kugira ngo abana bakomeze kwiga.
Mu rwego rwo gukemura ibi bibazo, NCPD ifatanyije na Minisiteri y’Uburezi mu kunoza uburyo amashuri ya Leta yakwakira neza abanyeshuri bafite ubumuga. Leta kandi iri kubaka ibigo bitanu by’indashyikirwa byigisha abafite ibikenewe byihariye, kimwe muri buri ntara, bikazafasha mu gutanga serivisi zihariye no gushyigikira amashuri yo hafi.
Bertha Simuruna, umunyeshuri wiga kuri G.S. Institut Filippo Smaldone i Nyamirambo, avuga ko ubumenyi buke bw’ururimi rw’amarenga mu barimu no mu banyeshuri bugira ingaruka zikomeye ku myigire yabo.
Ati: “Iyo abarimu n’abandi banyeshuri batumva amarenga neza, bigira ingaruka ku myigire yacu no ku musaruro mu mashuri. Ururimi rw’amarenga rwigishwa nk’izindi ndimi byatuma ibintu bigenda neza kurushaho.”
Minisitiri w’Uburezi, Joseph Nsengimana, yashimangiye ko kugera ku burezi budaheza bisaba uruhare rwa buri wese, anibutsa ko ubumuga atari ubumuga bw’ubushobozi.
Yagize ati: “Nta mwana ukwiye gusigara inyuma. Twiyemeje ko buri mwana wese mu Rwanda, hatitawe ku bumuga bwe, agomba kubona uburezi bufite ireme kandi akagera ku bushobozi bwe bwose.”
Yongeyeho ko hari intambwe ifatika imaze guterwa, aho buri shuri rifite byibura umwarimu wahuguwe mu kumenya no gukurikirana abanyeshuri bafite ubumuga, amashuri menshi akaba yarahawe ibikoresho bya braille, ndetse n’ibitabo byigishirizwamo bigashyirwa mu buryo bw’ikoranabuhanga burushijeho kuborohereza.
Umuyobozi Mukuru wa REB, Nelson Mbarushima, yavuze ko ibi byose bigaragaza ubushake bwa Leta bwo kubaka uburezi budaheza burambye, anemeza ko ibigo by’indashyikirwa biri kubakwa bizagira uruhare runini mu gufasha abana bafite ubumuga bukomeye kubona serivisi zibakwiriye.
Nubwo imbogamizi zikihari, izi ngamba ziri gushyirwa mu bikorwa zigaragaza icyizere cy’uko uburezi budaheza mu Rwanda buzagenda butera imbere, bigatuma nta mwana usigara inyuma kubera ubumuga cyangwa ubushobozi buke bw’umuryango we.


