Urukiko rw’Ikirenga rwatangiye kuburanisha urubanza rwa Ingabire Victoire Umuhoza wiyita umunyapolitiki utavuga rumwe n’ubutegetsi, watanze ikirego agaragaza ko ingingo 106 yerekeye imiburanirishirize y’imanza nshinjabyaha itandukanye n’ibiteganywa n’Itegeko Nshinga mu ngingo zirimo iya 29 agace ka b, 61 n’izindi, asaba ko yakurwaho.
Iyo ngingo igaragaza ko iyo urukiko rusanze hari impamvu zatuma hakekwa abandi bantu kuba barabaye abafatanyacyaha cyangwa se ari ibyitso by’ukurikiranyweho icyaha, rubahamagaza kugira ngo bagire ibisobanuro batanga muri urwo rubanza.
Ikomeza yerekana ko iyo urukiko rumaze kubaza abahamagawe mu rubanza, rugasanga nta bimenyetso bituma bakekwaho icyaha, rufata icyemezo cyo gukomeza iburanisha batongeye guhamagarwa.
Iyo rusanze ibisobanuro batanze bidahagije kandi urukiko rugasanga hari ibimenyetso bibashinja icyaha, rutegeka Ubushinjacyaha gukora iperereza buhereye ku byagaragajwe mu iburanisha.
Ingabire yatanze icyo kirego bishingiye ku rubanza Ubushinjacyaha buregamo Sibomana Sylvain na bagenzi be mu Rukiko Rukuru, aho Umucamanza yamuhamagayemo agatanga ibisobanuro byaje no gutuma rutegeka Ubushinjacyaha kumukoraho iperereza ryatumye afungwa.
Ingabire yakozweho iperereza ndetse Urukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro ruza gutegeka ko afungwa by’agateganyo ari nabyo byatumye atanga ikirego mu Rukiko rw’Ikirenga kuko yagaragaje ko ibyakozwe binyuranya n’Itegeko Nshinga.
Mu kirego cye, yasobanuriye Urukiko rw’Ikirenga ko iyo ngingo ituma urukiko rwivanga mu mikorere y’Ubushinjacyaha kandi bibangamira ubwigenge bw’abashinjacyaha.
Yanasabye ko iyo ngingo ya 106 yakurwaho mu gihe uruhande rw’abahagarariye Intumwa Nkuru ya Leta bo basabye ko iki kirego kitahabwa agaciro kuko ikibazo nk’icyo kigeze gusuzumwa ndetse kinafatwaho icyemezo.
Kumenya niba Ingabire afite inyungu mu rubanza
Ingabire Victoire yavuze ko afite inyungu zo kurega kuko ingingo 106 yashingiweho Urukiko rutegeka Ubushinjacyaha kumukoraho iperereza yatumye atabwa muri yombi agafungwa.
Intumwa ya Leta yagaragaje ko nubwo Ingabire Victoire afite inyungu muri uru rubanza, rutasuzumwa kuko hari urubanza nk’uru rwasuzumwe.
Ingabire Victoire yavuze ko urukiko rudakwiye kwitwaza ko hari urubanza rwasuzumwe rumeze rutyo, yibutsa ko ikiregerwa gitandukanye kuko we asaba ko iyo ngingo yakurwaho.
Yavuze ko hari ibaruwa abamwunganira bari banditse bagaragaza zimwe mu mbogamizi mu gutegura urubanza ariko Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga avuga ko itari busuzumwe kuko yoherejwe inyuze mu nzira z’ubutegetsi, ari nabwo buryo izasubizwamo aho kuyivugira mu rukiko.
Ingabire yakomeje ati “Uko ubibona nambaye iroza biturutse ku cyemezo cyafashwe n’umucamanza muri ruriya rubanza mu Rukiko Rukuru.”
Nyuma yo kwiherera, Inteko y’iburanisha urwo rubanza igizwe n’abacamanza batanu n’umwanditsi, yafashe icyemezo ishingiye ku ngingo ya 72 y’itegeko rigena ububasha bw’inkiko, yemeza ko Ingabire Victoire Umuhoza afite inyungu zo kurega kuko ibiteganywa n’ingingo ya 106 byamugizeho ingaruka ku giti cye kandi bikaba byazigira no ku muntu uwo ari wese.
Uhagarariye Intumwa Nkuru ya Leta yagaragaje ko uru rubanza rutasuzumwa kuko hari urundi rubanza rw’uwitwa Mutebwa Alphred rwasuzumye ku ngingo isa n’iyo yari iya 121 kandi ko yaje no guhindurwa biturutse kuri rwo.
Yavuze ko hari ubwo Ubushinjacyaha bushobora kubura ibimenyetso kubera uri kurikorwaho yahishiriwe ariko bikagaragara mu rukiko.
Uyu munyamategeko ko nubwo Umucamanza ategeka Ubushinjacyaha gukora iperereza ariko atagena ibiva mu iperereza kandi ko iyo bigaragaye ko nta bimenyetso bigize ibyaha urubanza rukomeza.
Ati “Ntabwo umucamanza ategeka Ubushinjacyaha ibigomba kuva mu iperereza. Ahubwo ategereza dosiye y’Ubushinjacyaha igaragaza ko wa muntu ashobora gukurikiranwa n’impamvu zisobanutse cyangwa ko adashobora gukurikiranwa. Ntabwo umucamanza ari we ushinja umuntu ahubwo bikorwa n’Ubushinjacyaha.”
Abahagarariye intumwa ya Leta bagaragaje ko hari ihame rya RES JUDICATA risobanura ko urubanza rwamaze kurangira neza kandi bikozwe n’urukiko rubifitiye ububasha, rutongera kuburanishwa ku nshuro ya kabiri hagati y’abantu bamwe ku kibazo kimwe.
Ingabire Victoire yerekanye ko kuba itegeko ritegeka Ubushinjacyaha gukora iperereza bigaragaza ko nibivamo biba byamaze gufatwaho icyemezo.
Yavuze ko nubwo Urukiko rwari rwarafashe icyemezo mu rubanza rwa Mutebwa ariko uburyo bushya yanditswemo bunyuranyije n’Itegeko Nshinga.
Me Bruce Bikotwa uri mu bunganira Ingabire yavuze ko babona abahagarariye Intumwa Nkuru ya Leta bakoresheje mu buryo butari bwo ihame rya ’res judicata’ no kubihuza n’ikirego cyatanzwe kuko ikibazo kitari kimwe.
Me Gashema yavuze ko inzego zikwiye kuzuzanya aho kuba hari urwego rukwiye gutegeka urundi bityo ko kuba Urukiko rwategeka Ubushinjacyaha byaba ari ukwinjirira ubwigenge bwabwo mu nshingano bufite bwo gukora iperereza.
Yagaragaje ko Urukiko rw’ikirenga rwerekanye ko Ubushinjacyaha buvuguruye bukwiye kugirirwa icyizere kandi ko gutegekwa n’urukiko gukora iperereza bidakurikije icyo cyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga.
Me Gatera Gashabana yavuze ko ibivugwa n’abahagarariye Intumwa Nkuru ya Leta nta shingiro bifite.
Yerekanye ko mu rubanza rwa Mutebwa rwagaragajwe, Urukiko rwemeje ko iyo ngingo inyuranyije n’Itegeko Nshinga ariko ntikurweho ariko yibutswa ko ari igika rwagaragazaga aho kuba ingingo yose.
Na we ati “Twebwe dusanga ibyo byari bihagije ariko urukiko rwagize intege nke. Hari akazi katakozwe icyo gihe twebwe dushaka kurangiza.”
Yanerekanye kandi ko mu rubanza rwa Mutebwa ruvugwa, Urukiko rutasuzumye ingingo zose zari zaregewe bityo ko bo biyemeje kugaragaza izo ngingo zose kugira ngo zizasuzumwe.
Uruhande rwa Ingabire Victoire Umuhoza rwagaragaje ko urukiko rukwiye kubona ko ibivugwa n’abahagarariye Intumwa Nkuru ya Leta ko ikirego kitakwakirwa bidafite ishingiro.
Nyuma y’impaka ndende ku mpande zombi, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga ari na we uyoboye Inteko Iburanisha uru rubanza, yavuze ko icyemezo ku ishingiro ry’ikirego kizatangazwa ku wa 16 Mutarama 2026, saa tatu z’igitondo.
