Mu gihe umwaka wa 2025 wasozwaga, isi yose yaratekerezaga ku mwaka waranzwe n’akababaro ko kubura abantu benshi b’ibyamamare bagize uruhare rukomeye mu by’idini, politiki, siporo, ubuhanzi n’imirimo ya rusange. Umusanzu wabo wagize ingaruka zikomeye ku muryango mugari w’abantu, bahumekera benshi, kandi basize umurage uzahora wibukwa mu bihe bizaza.

Kuva ku bayobozi b’ibihugu kugera ku ntwari z’aho batuye, uyu mwaka wibukije abantu ko ubuzima bugira iherezo, ariko nanone ugaragaza ko ibikorwa byiza n’ubwitange bigira ingaruka zirambye mu mibereho y’abantu no mu iterambere ry’imibereho rusange.

Papa Fransisiko

Papa Fransisiko, Papa wa 266 w’Itorero Gatolika ndetse n’Umukuru w’Umujyi wa Vatikani, yitabye Imana ku itariki ya 21 Mata 2025, afite imyaka 88.

Yamenyekanye cyane kubera kwicisha bugufi, impuhwe n’ijwi rikomeye mu kurengera ubutabera n’uburenganzira bwa muntu. Ubupapa bwe bwaranzwe n’imbaraga zo guhuza abantu batandukanye, guteza imbere ibiganiro hagati y’amadini atandukanye, no guharanira imibereho myiza y’abatishoboye.

Mu gihe yari ayoboye Kiliziya, Vatikani yafashe imyanzuro ikomeye ku bibazo by’ingenzi byugarije isi, birimo ihindagurika ry’ikirere, ikibazo cy’abimukira n’ubusumbane mu bukungu. Ibyo byatumye yubahwa kandi akundwa n’abantu benshi hirya no hino ku isi.

Diogo Jota

Isi y’umupira w’amaguru yahungabanye cyane ku itariki ya 3 Nyakanga 2025, nyuma y’urupfu rubabaje rwa Diogo Jota, umukinnyi wa Liverpool n’ikipe y’igihugu ya Portugal, wapfiriye mu mpanuka y’imodoka yabereye mu ntara ya Zamora muri Espagne. Urupfu rwe rwateje agahinda gakomeye mu bakunzi b’umupira w’amaguru ku isi yose.

Jota yari afite imyaka 28 gusa, ariko yari amaze kwigaragaza nk’umwe mu bakinnyi b’imbere beza i Burayi, azwiho umuvuduko, ubuhanga buhanitse n’ubushobozi bwo gutsinda ibitego. Ikibabaje kurushaho, murumuna we André, wari ufite imyaka 26, na we yahitanye n’iyo mpanuka.

Kuva atangira gukina muri Paços de Ferreira, akaza kwigaragaza mu makipe akomeye nka Wolverhampton Wanderers na Liverpool, urugendo rwa Jota rwabaye isomo n’ihumure ku rubyiruko rwinshi rwarotaga kuzagera ku rwego rwo hejuru mu mupira w’amaguru. Kubura kwe byasize icyuho gikomeye mu bakinnyi bakina na we, abafana, n’abakunzi b’umupira w’amaguru ku isi hose.

Yari impano idasanzwe yazimye hakiri kare, ariko izina rye rizahora ryibukwa mu mateka y’umupira w’amaguru.

Muhammadu Buhari

Uwahoze ari Perezida wa Nigeria, Muhammadu Buhari, yitabye Imana ku itariki ya 13 Nyakanga 2025, afite imyaka 82, ari mu kwitabwaho n’abaganga i London. Buhari azibukwa cyane nk’umunyapolitiki wa mbere wo mu ishyaka ritari ku butegetsi wabashije gutsinda Perezida wari uriho binyuze mu matora ya demokarasi mu mwaka wa 2015.

Igihe yamaze ku butegetsi cy’imyaka umunani, cyaranzwe n’ingamba zo kurwanya ruswa, kuvugurura ubukungu bw’igihugu, no guharanira umutekano w’igihugu. Ibyo byose byasize agira uruhare rukomeye mu mateka ya politiki ya Nigeria.

Buhari, wari warigeze kuba umusirikare mukuru, yayoboye igihugu akoresheje disipuline ikomeye no gushyira imbere ubumwe bw’igihugu, nubwo ubutegetsi bwe bwagiye bunengwa mu bice bimwe bijyanye n’imiyoborere n’imikorere ya leta.

Urupfu rwe rwakiriwe n’akababaro kenshi, aho abayobozi b’ibihugu bya Afurika, abafatanyabikorwa ba politiki n’abakurikiranira hafi ibya politiki ku rwego mpuzamahanga bagaragaje icyubahiro n’ishimwe ku ruhare rwe mu kubaka demokarasi ya Nigeria y’iki gihe.

Sam Nujoma

Sam Nujoma, uzwi nk’umubyeyi w’ubwigenge bwa Namibia ndetse akaba ari we Perezida wa mbere w’iki gihugu nyuma yo kwigobotora Afurika y’Epfo, yitabye Imana ku itariki ya 9 Gashyantare 2025, afite imyaka 95, i Windhoek.

Nujoma yagize uruhare rukomeye mu rugamba rwo guharanira ubwigenge binyuze mu ishyaka SWAPO (South West Africa People’s Organization), ari na ryo ryayoboye urugendo rwo kugeza Namibia ku bwigenge mu kwezi kwa Werurwe 1990.

Icyerekezo cye cyo kubaka igihugu kigenga, kigendera kuri demokarasi n’ubumwe bw’abaturage, cyafashije Namibia gushyiraho imizi ikomeye mu miyoborere myiza, ubwiyunge n’iterambere rirambye mu myaka ya mbere y’ubwigenge.

Sam Nujoma azahora yibukwa nk’ikimenyetso cy’ubutwari, kwihangana n’urukundo rw’igihugu, umuntu waharaniye ubwisanzure n’ubutabera adacogora, kandi urugero rwe ruzakomeza guhumuriza no guha imbaraga ibisekuruza by’Abanya-Namibia.

Raila Odinga

Raila Odinga, wahoze ari Minisitiri w’Intebe wa Kenya ndetse akaba yari yarigeze kwiyamamaza ku mwanya w’Umukuru w’Igihugu inshuro eshanu, yitabye Imana ku itariki ya 15 Ukwakira 2025, afite imyaka 80, ubwo yari ari kwivuriza mu Buhinde.

Urugendo rwe rwa politiki rwamaze imyaka myinshi, rurangwa n’uruhare rugaragara mu guharanira demokarasi, ivugururwa ry’imiyoborere, n’ishyaka ryo kubaka amahoro arambye mu gihugu. Urupfu rwe rwasize icyuho gikomeye muri politiki yo muri Afurika y’Iburasirazuba no mu mitima ya benshi bamwubahaga kubera ubwitange bwe mu mirimo ya Leta.

Yamenyekanye cyane kubera ijambo rikomeye, ubushobozi bwo kuyobora no gutekereza kure, Raila Odinga yagize uruhare runini mu kubaka demokarasi ishingiye ku mashyaka menshi muri Kenya, agira uruhare mu ivugururwa ry’Itegeko Nshinga ndetse no guteza imbere gahunda z’iterambere ry’imibereho n’ubukungu bw’abaturage.

Azahora yibukwa nk’umunyapolitiki w’intangarugero waranzwe no guharanira amahoro, ubutabera n’iterambere ry’igihugu cye.

Marie-Immaculée Ingabire

U Rwanda rwabuze umwe mu nkingi zikomeye mu guharanira uburenganzira bwa muntu, ubwo Marie-Immaculée Ingabire, wari Umuyobozi Mukuru wa Transparency International Rwanda, yitabaga Imana ku itariki ya 9 Ukwakira 2025, afite imyaka 63.

Yamenyekanye cyane kubera ukwiyemeza kudacogora mu guteza imbere imiyoborere iboneye, kurwanya ruswa, no guharanira uburenganzira bw’abagore. Imirimo ye yagize uruhare rukomeye mu gukomeza gushyigikira imiyoborere ishingiye ku mucyo n’ubunyangamugayo mu Rwanda no mu karere kose.

Ingabire yasize umurage ukomeye w’ubwitange, ubutwari n’urukundo rw’igihugu, aho yaharaniye ko inzego z’ubuyobozi zigira inshingano n’uko abaturage bagira ijambo mu miyoborere ibagenga. Azahora yibukwa nk’intwari y’amahoro, ubutabera n’iterambere rirambye.

Lt Gen Innocent Kabandana

Ingabo z’u Rwanda (RDF) zagize agahinda gakomeye nyuma y’urupfu rwa Lt Gen Innocent Kabandana, witabye Imana ku itariki ya 7 Nzeri 2025 azize uburwayi busanzwe.

Lt Gen Kabandana yamenyekanye cyane ku buyobozi bwe bufite icyerekezo, ubunyamwuga n’ubwitange bukomeye mu kurinda umutekano w’igihugu. Uruhare rwe mu kubaka no guteza imbere igisirikare cy’u Rwanda rwasize umurage ukomeye mu miyoborere ya gisirikare n’imikorere ishingiye ku disipuline, ubunyangamugayo n’urukundo rw’igihugu.

Azahora yibukwa nk’umuyobozi w’intangarugero wagize uruhare runini mu gukomeza kubungabunga amahoro n’umutekano by’u Rwanda.

Gogo Gloriose

Umuhanzi w’indirimbo zo kuramya Imana wo mu Rwanda, Gogo Gloriose, yitabye Imana muri Nzeri 2025 afite imyaka 36, ari mu gihugu cya Uganda. Urupfu rwe rwasize icyuho gikomeye mu muziki wa gospel no mu mitima y’abakunzi b’indirimbo ze.

Gogo Gloriose, amazina ye nyakuri akaba yari Gloriose Musabyimana, yari umuhanzi wihariye wamenyekanye cyane mu ndirimbo zo kuramya no guhimbaza Imana. Indirimbo ze zifite amagambo akora ku mutima, zirimo “Everyday, I Need Blood of Jesus,” zakunzwe cyane mu Rwanda, mu karere ka Afurika y’Iburasirazuba ndetse no ku rwego mpuzamahanga binyuze ku mbuga nkoranyambaga.

Yari azwiho ijwi rituje, ririmo umutima wicisha bugufi n’ubusabane n’Imana, bigatuma indirimbo ze zifasha benshi gukomera mu kwizera no mu buzima bwa gikristo.

Nubwo yitabye Imana akiri muto, umurage yasize mu muziki wa gospel uzakomeza kubaho mu mitima y’abamukundaga no mu mateka y’umuziki w’u Rwanda.

Dr Aisa Kirabo Kacyira

Dr Aisa Kirabo Kacyira, umunyarwandakazi w’indashyikirwa wigeze kuba Meya w’Umujyi wa Kigali ndetse n’umudipolomate w’Umuryango w’Abibumbye, yitabye Imana nyuma y’uburwayi bumaze igihe.

Dr Kacyira yamenyekanye cyane ku ruhare rwe mu miyoborere n’iterambere ry’imijyi, haba mu Rwanda no ku rwego mpuzamahanga. Nk’Umuyobozi w’Ibiro by’Umuryango w’Abibumbye bishinzwe gufasha ubutumwa bw’amahoro muri Somaliya (UNSOS), yayoboye ibikorwa by’ingenzi byo gutanga inkunga n’ibikoresho ku ngabo z’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe zari mu butumwa bwo kubungabunga amahoro.

Yagize uruhare rukomeye mu guteza imbere imiyoborere myiza y’imijyi, umutekano n’imikoranire mpuzamahanga, asiga izina rikomeye mu bijyanye n’imiyoborere n’iterambere rirambye.

Urugendo rwe rw’umwuga rwaranzwe no gukorera igihugu n’isi muri rusange, bimuhesha kuba icyitegererezo ku bagore benshi bifuza kujya mu buyobozi no mu nzego mpuzamahanga. Azahora yibukwa nk’umuyobozi w’umuhanga, wicisha bugufi, kandi wagize uruhare runini mu guteza imbere amahoro n’iterambere ku rwego rw’igihugu n’isi yose.

Ibyamamare ku rwego mpuzamahanga

Ku rwego rw’isi yose, umwaka wa 2025 waranzwe n’urupfu rw’abantu bakomeye mu by’ubuhanzi, umuziki n’ubumenyi. Robert Redford, umukinnyi wa filime wegukanye igihembo cya Oscar akaba n’uwashinze iserukiramuco rya filime rya Sundance, yitabye Imana afite imyaka 89. Diane Keaton, wamenyekanye cyane muri filime Annie Hall na The Godfather, yitabye Imana afite imyaka 79.

Gene Hackman, umuhanzi w’icyamamare wagize izina rikomeye muri The French Connection, yitabye Imana afite imyaka 95. Mu muziki, isi yarababajwe no kubura Ozzy Osbourne (76), icyamamare mu njyana ya rock, ndetse na Jimmy Cliff (81), umuhanzi w’icyitegererezo mu njyana ya reggae.

Mu rwego rw’ubumenyi, isi yasezeye kuri Jane Goodall (91), umushakashatsi wamenyekanye cyane mu by’ubumenyi ku nguge (chimpanzees). Ubushakashatsi bwe bwahinduye uko abantu bumva imyitwarire y’izi nyamaswa ndetse bugira uruhare runini mu kubungabunga ibidukikije ku isi.

Umwaka wa 2025 uzahora wibukwa nk’umwaka watakaje abantu b’indashyikirwa bagize uruhare rukomeye mu mibereho y’isi. Kuva ku byamamare mpuzamahanga kugeza ku ntwari z’ibihugu byabo, umurage wabo uzakomeza kubaho binyuze mu bikorwa byabo, mu muco, mu buyobozi, no mu iterambere ry’ikiremwamuntu, bikibutsa isi imbaraga z’icyerekezo, ubwitange n’indangagaciro by’ukuri.

Share.
Leave A Reply

Exit mobile version

Listen BVN Radio ⚪ LIVE